Introductie
1.0
Introductie
1.0
Inleiding
Psychische problematiek in het mbo: feiten en cijfers
Onderzoek toont al langere tijd aan dat jongeren – ook in het mbo – mentale problemen ervaren. Zo bleek in 2018 dat 10% van de mbo-studenten last had van psychische problemen of aandoeningen (JOBmonitor, 2018). Ook in schooljaar 2022-2023 kwam uit onderzoek van Testjeleefstijl.nl naar voren dat de mbo-studenten mentale gezondheidsproblemen ervaren (Brouwer et al., 2024). Deze cijfers laten zien dat ruim 15% van hen zich vaak of meestal somber of depressief voelt en gaf 4,4% van hen aan in de laatste 12 maanden serieus aan suïcide te hebben gedacht. Een deel van deze jongeren ervaart belemmeringen in het onderwijs, bijvoorbeeld doordat zij zich zenuwachtig voelen of moeite hebben met concentreren (Universiteit Utrecht, 2023). Studenten vertellen dat zij hun problemen vaak niet durven te bespreken vanwege onzekerheid, schaamte en het ervaren stigma. Meer dan de helft van de jongeren (55%) voelt bovendien nog steeds een taboe om open te zijn over hun psychische problemen (Eenvandaag Opiniepanel, 2019).
Project ‘Aan de slag als GeestKracht-school!’
Met het project ‘Aan de slag als GeestKracht-school!’ willen we dit taboe doorbreken. Door studenten hun eigen ideeën te laten ontwikkelen en uitvoeren, werken we samen aan het bespreekbaar maken en voorkomen van psychische problemen. Onderwijs speelt hierin een sleutelrol.
Preventie van psychische problemen onder mbo-studenten doen we door niet over, maar mét de jongeren te praten over een concrete aanpak. In deze inspiratiebundel zetten we de activiteiten van de deelnemende GeestKracht-scholen uiteen en gaan we in op de gerealiseerde impact, dat mogelijk werd gemaakt met subsidie van Maatschappelijke Diensttijd (MDT). Welke ideeën en oplossingen zijn er gerealiseerd door mbo-studenten? Deze bundel is bedoeld voor personen in het mbo die aan de slag willen met mentale gezondheid op school en op zoek zijn naar inspiratie hoe je hier werk van kan maken.
Tijdens het MDT GeestKracht-project werken verschillende groepen samen om het taboe op psychische problematiek onder studenten bespreekbaar te maken. Ideeën om dit taboe te doorbreken komen van de GeestKracht-ambassadeurs zelf. Hun ideeën worden, samen met de school, vertaald naar plannen en vervolgens ook écht uitgevoerd.
1.2
1.1
Achtergrond
1.2
Wat is een GeestKracht-school?
GeestKracht-scholen werken aan het beter toerusten van jongvolwassenen en professionals. Ideeën om psychische problematiek bespreekbaar te maken en te verbeteren komen van de mbo-studenten zélf: de GeestKracht-ambassadeurs. Per school doen zij mee aan een meedenkgroep waarbij ook docenten en begeleiders aansluiten. Het doel is dat de ideeën van de jongeren worden ingevoerd op de opleiding, en dat de plannen en uitvoering steeds geëvalueerd en verbeterd worden.
De aanpak
Het GeestKracht-project in het mbo loopt nu al een aantal jaren. Eerst viel het onder het FNO-programma GeestKracht, en sinds 2024 zijn wij bezig met GeestKracht in het mbo als Maatschappelijke Diensttijd (MDT)-project. Tot nu toe zijn negen mbo-scholen een GeestKracht-traject gestart; zes mbo-scholen tijdens het FNO-project en drie mbo-scholen tijdens het MDT-project.
De inspirerende praktijkvoorbeelden van de drie MDT GeestKracht-scholen delen we in deze inspiratiebundel.
Twee-sporenaanpak: impact op school én daarbuiten
De Geestkracht aanpak bestaat uit twee sporen waarin we werken aan het doorbreken van het taboe op psychische problematiek onder mbo-studenten. Direct op scholen samen met studenten (spoor 1) en daarbuiten door andere scholen te inspireren met deze aanpak en bij te dragen aan maatschappelijke agendering (spoor 2).
Spoor 1: Zelf leren als GeestKracht-school
Per school wordt een groep Geestkracht-ambassadeurs aangesteld die in totaal ongeveer tien bijeenkomsten bijwonen. Samen met de mbo-studenten, de GeestKracht-ambassadeurs, werken we aan ideeën om psychische problemen bespreekbaar te maken en tegen te gaan. Voorop in deze bijeenkomst staat een veilige sfeer en onderlinge teambuilding. Studenten staan aan het roer van hun eigen oplossing, een begeleider vanuit school en het Expertisecentrum Inclusief Onderwijs (ECIO) zijn aanwezig voor de nodige ondersteuning en om de rode draad vast te houden. De studenten ontvangen workshops vanuit experts en de organisatie 113 Zelfmoordpreventie.
Elke groep doorloopt een lesprogramma met vier fases:
1. Onderzoeken: wat is het probleem en wat is er nodig?
2. Ontwerpen: ideeën ontwikkelen om dit probleem op te lossen.
3. Vertaalslag naar de praktijk: het uitvoeren van het idee.
4. Afsluiten en borgen: een feestelijke afsluiting met studenten en afspraken met de school over hoe het idee een blijvende plek krijgt in de school.
Bij sommige scholen is de cyclus twee keer doorlopen.
Spoor 2: GeestKracht-scholen inspireren andere scholen
Niet alleen op de GeestKracht-scholen zelf wordt verschil gemaakt als het gaat om mentale gezondheid, maar ook op regionaal en landelijk niveau. De deelnemende scholen delen hun ideeën, kennis en ervaring met andere mbo-scholen. Vanuit het Geestkracht-project hebben we een bijdrage geleverd aan verschillende congressen bijvoorbeeld op het CvI-congres van 2025. Daarnaast worden de ideeën van elke groep gedeeld in het Landelijke Netwerk Studentenwelzijn MBO, ter inspiratie voor andere professionals. Netwerkbijeenkomsten voor de meedenkgroepen leiden ertoe dat ook tussen de GeestKracht-scholen inspiratie en kennis uitgewisseld wordt. Tot slot willen nieuwe scholen en beleidsmakers inspireren om werk te maken van mentale gezondheid in het mbo met deze inspiratiebundel.
Introductie
1.0
Inleiding
Psychische problematiek in het mbo: feiten en cijfers
Onderzoek toont al langere tijd aan dat jongeren – ook in het mbo – mentale problemen ervaren. Zo bleek in 2018 dat 10% van de mbo-studenten last had van psychische problemen of aandoeningen (JOBmonitor, 2018). Ook in schooljaar 2022-2023 kwam uit onderzoek van Testjeleefstijl.nl naar voren dat de mbo-studenten mentale gezondheidsproblemen ervaren (Brouwer et al., 2024). Deze cijfers laten zien dat ruim 15% van hen zich vaak of meestal somber of depressief voelt en gaf 4,4% van hen aan in de laatste 12 maanden serieus aan suïcide te hebben gedacht. Een deel van deze jongeren ervaart belemmeringen in het onderwijs, bijvoorbeeld doordat zij zich zenuwachtig voelen of moeite hebben met concentreren (Universiteit Utrecht, 2023). Studenten vertellen dat zij hun problemen vaak niet durven te bespreken vanwege onzekerheid, schaamte en het ervaren stigma. Meer dan de helft van de jongeren (55%) voelt bovendien nog steeds een taboe om open te zijn over hun psychische problemen (Eenvandaag Opiniepanel, 2019).
Project ‘Aan de slag als GeestKracht-school!’
Met het project ‘Aan de slag als GeestKracht-school!’ willen we dit taboe doorbreken. Door studenten hun eigen ideeën te laten ontwikkelen en uitvoeren, werken we samen aan het bespreekbaar maken en voorkomen van psychische problemen. Onderwijs speelt hierin een sleutelrol.
Preventie van psychische problemen onder mbo-studenten doen we door niet over, maar mét de jongeren te praten over een concrete aanpak. In deze inspiratiebundel zetten we de activiteiten van de deelnemende GeestKracht-scholen uiteen en gaan we in op de gerealiseerde impact, dat mogelijk werd gemaakt met subsidie van Maatschappelijke Diensttijd (MDT). Welke ideeën en oplossingen zijn er gerealiseerd door mbo-studenten? Deze bundel is bedoeld voor personen in het mbo die aan de slag willen met mentale gezondheid op school en op zoek zijn naar inspiratie hoe je hier werk van kan maken.
Tijdens het MDT GeestKracht-project werken verschillende groepen samen om het taboe op psychische problematiek onder studenten bespreekbaar te maken. Ideeën om dit taboe te doorbreken komen van de GeestKracht-ambassadeurs zelf. Hun ideeën worden, samen met de school, vertaald naar plannen en vervolgens ook écht uitgevoerd.
1.1
1.1
Achtergrond
Wat is een GeestKracht-school?
GeestKracht-scholen werken aan het beter toerusten van jongvolwassenen en professionals. Ideeën om psychische problematiek bespreekbaar te maken en te verbeteren komen van de mbo-studenten zélf: de GeestKracht-ambassadeurs. Per school doen zij mee aan een meedenkgroep waarbij ook docenten en begeleiders aansluiten. Het doel is dat de ideeën van de jongeren worden ingevoerd op de opleiding, en dat de plannen en uitvoering steeds geëvalueerd en verbeterd worden.
De aanpak
Het GeestKracht-project in het mbo loopt nu al een aantal jaren. Eerst viel het onder het FNO-programma GeestKracht, en sinds 2024 zijn wij bezig met GeestKracht in het mbo als Maatschappelijke Diensttijd (MDT)-project. Tot nu toe zijn negen mbo-scholen een GeestKracht-traject gestart; zes mbo-scholen tijdens het FNO-project en drie mbo-scholen tijdens het MDT-project.
De inspirerende praktijkvoorbeelden van de drie MDT GeestKracht-scholen delen we in deze inspiratiebundel.
Twee-sporenaanpak: impact op school én daarbuiten
De Geestkracht aanpak bestaat uit twee sporen waarin we werken aan het doorbreken van het taboe op psychische problematiek onder mbo-studenten. Direct op scholen samen met studenten (spoor 1) en daarbuiten door andere scholen te inspireren met deze aanpak en bij te dragen aan maatschappelijke agendering (spoor 2).
Spoor 1: Zelf leren als GeestKracht-school
Per school wordt een groep Geestkracht-ambassadeurs aangesteld die in totaal ongeveer tien bijeenkomsten bijwonen. Samen met de mbo-studenten, de GeestKracht-ambassadeurs, werken we aan ideeën om psychische problemen bespreekbaar te maken en tegen te gaan. Voorop in deze bijeenkomst staat een veilige sfeer en onderlinge teambuilding. Studenten staan aan het roer van hun eigen oplossing, een begeleider vanuit school en het Expertisecentrum Inclusief Onderwijs (ECIO) zijn aanwezig voor de nodige ondersteuning en om de rode draad vast te houden. De studenten ontvangen workshops vanuit experts en de organisatie 113 Zelfmoordpreventie.
Elke groep doorloopt een lesprogramma met vier fases:
1. Onderzoeken: wat is het probleem en wat is er nodig?
2. Ontwerpen: ideeën ontwikkelen om dit probleem op te lossen.
3. Vertaalslag naar de praktijk: het uitvoeren van het idee.
4. Afsluiten en borgen: een feestelijke afsluiting met studenten en afspraken met de school over hoe het idee een blijvende plek krijgt in de school.
Bij sommige scholen is de cyclus twee keer doorlopen.
Spoor 2: GeestKracht-scholen inspireren andere scholen
Niet alleen op de GeestKracht-scholen zelf wordt verschil gemaakt als het gaat om mentale gezondheid, maar ook op regionaal en landelijk niveau. De deelnemende scholen delen hun ideeën, kennis en ervaring met andere mbo-scholen. Vanuit het Geestkracht-project hebben we een bijdrage geleverd aan verschillende congressen bijvoorbeeld op het CvI-congres van 2025. Daarnaast worden de ideeën van elke groep gedeeld in het Landelijke Netwerk Studentenwelzijn MBO, ter inspiratie voor andere professionals. Netwerkbijeenkomsten voor de meedenkgroepen leiden ertoe dat ook tussen de GeestKracht-scholen inspiratie en kennis uitgewisseld wordt. Tot slot willen nieuwe scholen en beleidsmakers inspireren om werk te maken van mentale gezondheid in het mbo met deze inspiratiebundel.