Aan de slag met reflectie | Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.). https://www.nji.nl/professionalisering/aan-de-slag-met-reflectie#werkvormen 

Adams, M., Bell, L. A., Goodman, D. J., Shlasko, D., Briggs, X. D. E., & Pacheco, P. (Eds.). (2024). Teaching for diversity and social justice. Routledge. 

werkvormen 

Agricola, B., Tahsin, T., El Abbassi, S., & Lectoraat Kansrijke Schoolloopbanen / Bachelor Pedagogiek / Faculteit Onderwijs en Opvoeding. (2021). Cultureel responsief curriculum scorekaart. Hogeschool van Amsterdam. https://www.hva.nl/binaries/content/assets/subsites/kansrijke-schoolloopbanen/publicaties/agricola-et-al-cultureel-responsief-curriculum-scorekaart.pdf?1623919168908 

Alhanachi. (2021). Cultureel responsief lesgeven. https://nivoz.nl/nl/cultureel-responsief-lesgeven  

Alhanachi. (2023). Een cultureel responsieve leraar: hoe word ik het en wat vraagt het? https://nivoz.nl/nl/een-cultureel-responsieve-leraar-hoe-word-ik-het-en-wat-vraagt-het?utm_source=chatgpt.com 

Alhanachi, Varsányi en Severs. (2024). Routekaart Cultureel responsief lesgeven. https://alhanachi.com/routekaart-cultureel-responsief-lesgeven/   

Alliantie Verandering van Binnenuit. (2023). Toolbox Alliantie Verandering van Binnenuit 2.0. Movisie.  

Atria. (2019). Hoe werkt genderstereotypering? Geraadpleegd op 26-02-2025, van https://atria.nl/nieuws-publicaties/beeldvorming-stereotypering/hoe-werkt-genderstereotypering/ 

Azghari, Y. (2021). Diversiteit in het sociaal domein: Op weg naar intercultureel vakmanschap (Door Textcetera, Dog & Pony, & Haagsblauw). https://www.boomtestonderwijs.nl/media/27/diversiteit_in_het_sociaal_domein_inkijk.pdf 

Banks, J. A. (1993a). Approaches to multicultural curriculum reform. In Multicultural education: Issues and perspectives (Vol. 2, pp. 195-214). John Wiley & Sons. 

Bremer, B., Metwally, L., & Scheeren, L. (2023). Scan cultuursensitief werken met betrekking tot toekomstige professionals. Een verkennend onderzoek binnen de opleidingen Social Work en Sociaal Juridische Dienstverlening. ECBO. 

Button Poetry. (2015, 17 juni). Darius Simpson & Scout Bostley - Lost Voices [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=lpPASWlnZIA 

BuzzFeedVideo. (2014, 9 december). Students learn a powerful lesson about privilege [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=2KlmvmuxzYE 

De Meijer, L., Dias-Broens, A., Wolff, R., & Meeuwisse, M. (2022). Bevorderen van Interculturele Competenties van Studenten in het Hoger Onderwijs door het volgen van een Practicummodule. Pedagogische Studiën, 99(2), 135-151. 

De Schrijver, J., Cornelissen, E., Verschoren, V., & Sermeus, J. (2021). Controverse in de wetenschapsklas: Een dialogische en cultuursensitieve aanpak om student-leerkrachten voor te bereiden op gevoelige thema’s. VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 42(4), 95-102. 

Deunk, M., Korpershoek, H., Hingstman, M., & Langeloo, A. (2020). Bewust van je eigen blik: Het gebruik van Visual Thinking Strategies ter bevordering van interculturele sensitiviteit bij studenten van de Academische Opleiding Leraar Basisonderwijs. GION onderwijs/onderzoek. 

Diversiteit en inclusie. (z.d.). www.ser.nl. https://www.ser.nl/nl/thema/diversiteit-en-inclusie 

DPECS podcast #6 Sabrina Alhanachi | Cultureel responsief lesgeven. (2022, 27 juni). Spotify. https://open.spotify.com/episode/33TqQAK62hxyRqykyt5vSX?si=PmQ0eVoOTKWARSjnch4eWA&nd=1&dlsi=abf2e9a4d7da479a 

Dona Daria Rotterdam. (2023, 10 januari). Explainer: intersectionaliteit [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=cgXW81HtoVE 

Evolutie naar scholen van iedereen  Krachtlijn 1: een inclusieve schoolcultuur en -organisatie realiseren. (z.d.). https://onwijsonderwijs.be/evolutie-naar-scholen-van-iedereen-krachtlijn-1-een-inclusieve-schoolcultuur-en-organisatie/ 

Genderwijs: Sylvia Holla over het effect van genderstereotypering. (2020, 3 september). Spotify. https://open.spotify.com/episode/3QaQaBM6bFzftU1iccXyv1?go=1&sp_cid=356f0d269f8608c09f268d68910db162&utm_source=embed_player_p&utm_medium=desktop&nd=1&dlsi=63f8241cbe854e84 

Glijn, R.D.W. & van Egten, C.R. (2024) Inspiratiegids gender- (en cultuur) sensitief handelen. Begeleiden van vrouwen naar betaald werk en economische zelfstandigheid. Verwey-Jonker: Utrecht. 

Globi. (2025, 19 maart). Globi-Trotterspel bestellen - Globi. https://globi.nl/materialen-en-projecten/globi-trotter-spel/ 

Jongenelen, L., Lauritsen, D. & Zwanepol, M. (2024). Versterken van cultuur-en gendersensitief werken op het domein van geldzorgen, armoede en schulden. Significant: Utrecht 

Kampers, R., & Ruiter, J. E. (2015). Filosoferen aan de keukentafel / druk 1: recepten voor een goed gesprek. 

Kennishub Intersectionaliteit en Genderdiversiteit. (2019). Intersectionaliteit in de praktijk: Tien tips voor intersectioneel denken en doen. https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2019-06/Tien-Tips-Intersectionaliteit.pdf 

Kennisplatform Inclusief Samenleven. (2019). Vooroordelen verminderen: zo doe je dat. https://www.kis.nl/video/vooroordelen-verminderen-zo-doe-je-dat  

Kennisrotonde. (2023). Welke ontwerpprincipes van cultureel responsief lesmateriaal dragen effectief bij aan het voorbereiden van studenten op het werken in een cultureel diverse beroepspraktijk? (KR. 1721). 

Klassen in de klas MBO. (z.d.). HUMAN. https://www.human.nl/onderwijs/klassen-in-de-klas-mbo.html 

Leerlingen als Grote Denkers: ‘Hoe meer je oefent in kiezen, hoe meer keuzevrijheid je aankunt.’ (z.d.). https://nivoz.nl/nl/leerlingen-als-grote-denkers-hoe-meer-je-oefent-in-kiezen-hoe-meer-keuzevrijheid-je-aankunt 

Mollema, E. (2022, 27 november). Hoe geprivilegieerd ben jij? En hoe zet je dat in? Esther Mollema. https://www.esthermollema.nl/hoe-geprivilegieerd-ben-jij/ 

Movisie. (2019). Tien tips voor werken met intersectionaliteit. https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2019-06/Tien-Tips-Intersectionaliteit.pdf 

Movisie. (2021). Inclusie en diversiteit: Een essay over samenleven in diversiteit. https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2021-05/essay_inclusie_diversiteit.pdf 

Movisie. (2021). Overzicht diversiteitsfactoren voor sociaal professionals. https://www.movisie.nl/overzicht-diversiteitsfactoren-sociaal-professionals 

Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) & Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2020). Bevolking 2050 in beeld: Drukker, diverser en dubbelgrijs. NIDI. 

NEOS cultuuronderwijs. (2023, 24 november). Cultureel responsief lesgeven zorgt voor kansengelijkheid - NEOS. NEOS. https://neoscultuuronderwijs.nl/cultureel-responsief-lesgeven-zorgt-voor-kansengelijkheid/ 

Nu Even Wel, de podcast - #6 Intersectionaliteit. (2021, 17 mei). Spotify. https://open.spotify.com/episode/02Mn84EXuvqxght7YRtX98?si=f6f55fb1db724451&nd=1&dlsi=5327a90d85c148df 

Onderwijswetenschap on tour. (2023, 4 december). Onderwijswetenschap on tour & EUR - Prof. Dr. Sabine Severiens over superdiverse klassen [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=JgP9jkEYieY 

Opendeur?! (z.d.). [Video]. Anne Frank Website. https://www.annefrank.org/nl/educatie/product/170/open-deur/ 

Pels, T. & Verstappen, M. (2023). Intersectionaliteit in de praktijk van pedagogische professionals en instituties. Een verkenning van literatuur. Utrecht: Kennisplatform Inclusief Samenleven. 

Pharos. (2023, 9 mei). Infographic: wat is cultuursensitief werken? - Pharos. https://www.pharos.nl/kennisbank/infographic-wat-is-cultuursensitief-werken/ 

Podcastserie inclusie op het MBO - School en veiligheid. (2022, 23 augustus). School en Veiligheid. https://www.schoolenveiligheid.nl/kennisbank/podcastserie-inclusie-op-het-mbo/ 

Reflectiewijzer. (z.d.). Reflectiewijzer. https://www.lerendjeugddomein.nl/werkvormen/reflectiewijzer/ 

Rooijen, M. van, Bellaart, H., Bos, T., & Talib, M. (2019). Cultuursensitieve jeugdhulp in de regio Haaglanden: Samenwerking tussen hoger onderwijs en praktijk. Kennisplatform Integratie & Samenleving. 

SLO. (z.d.). Leren omgaan met culturele diversiteit: Reflectiekader. SLO. https://www.slo.nl/@6571/leren-omgaan/ 

Stichting School & Veiligheid. (z.d.). Diversiteit en schoolveiligheid. Geraadpleegd op 25-02-2025, van https://www.schoolenveiligheid.nl/kennisbank/diversiteit-en-schoolveiligheid/ 

Stories of Belonging. (z.d.). Nieuw Wij Academy. https://nieuw-wij-academy.teachable.com/p/stories-of-belonging 

Tjitra, J. J., Leyerzapf, H., & Abma, T. (2011). “Dan blijf ik gewoon stil”: Ervaringen van allochtone studenten met interculturalisatie tijdens de opleiding Geneeskunde. Tijdschrift voor Medisch Onderwijs, 30, 292-301. 

Van der Brug. (2020). Cultuursensitief vakmanschap: ken je eigen (voor)oordelen. Kennisplatform Inclusief Samenleven. Geraadpleegd op 25-02-2025, van https://www.kis.nl/artikel/cultuursensitief-vakmanschap-ken-je-eigen-vooroordelen 

Verwey-Jonker Instituut i.o.v. het Ministerie van SZW. (2023). QuickScan Diversiteitsensitieve Begeleiding. https://www.quickscandiversiteit.nl/ 

Visual Thinking Strategies als basis voor interculturele competentie | Onderwijskennis. (2021, 20 januari). Onderwijskennis. https://www.onderwijskennis.nl/kennisbank/visual-thinking-strategies-als-basis-voor-interculturele-competentie 

Watkins, Jr, Clifton & Hook, Joshua & Zhang, Hansong & Wilcox, Melanie & Black, Stephanie & Deblaere, Cirleen & Davis, Don & Owen, Jesse. (2025). Revisiting Cultural Humility in Psychotherapy Supervision: A Descriptive Status Report. American Journal of Psychotherapy. (article in advance). 10.1176/appi.psychotherapy.20240008). 

10 manieren om je klas inclusiever te maken | Nuffic. (2020, 23 juni). https://www.nuffic.nl/nieuws/10-manieren-om-je-klas-inclusiever-te-maken 

© ECBO 2025

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

ECBO

Postbus 1585

5200 BP ’s-Hertogenbosch

Tel: 073-6872500

www.ecbo.nl

ECBO is het expertisecentrum voor onderzoek en kennisvraagstukken rondom bijvoorbeeld professionalisering van docenten, aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt, basisvaardigheden en in-, door- en uitstroom van studenten. ECBO doet wetenschappelijk verantwoord beleids- en praktijkgericht onderzoek in het onderwijs en op het snijvlak van onderwijs en arbeidsmarkt, en verspreidt deze kennis. Onze expertise: onderzoek met impact.

Titel: Diversiteitsensitief lesgeven

Auteurs: Fleur Hendriks, Masha Reijerkerk, Robbin Bosch

Versie: Definitief
Datum: 31-3-2025
Project: Duurzaam inbedden van cultuur-en gendersensitief werken