Een juiste dialoog voeren in het onderwijs, vooral over gevoelige onderwerpen zoals cultuur en gender, vraagt om een veilige omgeving en een bewuste aanpak. Studenten moeten zich vrij voelen om hun gedachten en gevoelens te delen zonder angst voor afwijzing of negatieve consequenties. Dit kan worden bereikt door psychologische veiligheid te bieden, een Socratische gespreksstijl te hanteren en geweldloze communicatie toe te passen.

Psychologische veiligheid betekent dat studenten weten dat fouten maken of een mening delen niet zal leiden tot bestraffing of afwijzing. De rol van de docent is hierbij cruciaal; door actief te luisteren, neutraal te reageren en verschillende perspectieven te normaliseren, kan een open gespreksomgeving worden gecreëerd. Daarnaast kan het Socratisch gesprek, die centraal staat in: Filosoferen aan de keukentafel ( Kampers, 2014) helpen om de dialoog constructief te houden. Hierbij wordt de nadruk gelegd op het stellen van vragen in plaats van het geven van oordelen, zodat studenten worden gestimuleerd om na te denken, hun aannames te onderzoeken en gezamenlijk tot inzichten te komen. In het boek van Kampers wordt de methode van het Socrates’ gesprek gebruikt en voer je een dialoog en voorkom je discussie, hoe boek je vooruitgang? Het Socrates’ gesprek benadrukt in zijn model van geweldloze communicatie dat door observaties, gevoelens, behoeften en verzoeken op een open manier te benoemen, empathie en begrip in een gesprek kunnen worden vergroot. In plaats van te reageren met: “Jij begrijpt dit onderwerp niet”, kan een docent bijvoorbeeld zeggen: “Ik merk dat dit een lastig onderwerp is. Wat heb je nodig om je hierin zekerder te voelen?” Dit verlaagt de drempel voor studenten om hun mening te uiten.

Een concreet voorbeeld hiervan is een klassikale discussie over genderrollen. Stel dat een student opmerkt: "Waarom moeten we het hierover hebben? Dit is toch niet relevant voor iedereen?" In plaats van direct in te grijpen, kan de docent de dialoog openen door actief te luisteren en neutraal te reageren, bijvoorbeeld met: “Ik hoor dat je je afvraagt waarom dit relevant is. Dat is een interessante vraag.” Vervolgens kan een Socratische vraag gesteld worden, zoals: “Kun je bedenken waarom het voor sommige mensen belangrijk kan zijn?” Hierdoor wordt de student aangemoedigd om het onderwerp vanuit een breder perspectief te bekijken. Om de veiligheid in het gesprek te waarborgen, kan de docent daarnaast benadrukken dat alle perspectieven welkom zijn, zolang ze respectvol worden geuit: “Het is oké als we hier verschillende meningen over hebben. Het belangrijkste is dat we elkaar proberen te begrijpen.” Op deze manier voelt de student zich gehoord, zonder dat de dialoog stokt, terwijl de focus blijft liggen op begrip en wederzijds respect in plaats van het winnen van een discussie.

Door deze aanpak wordt een open en veilige dialoog bevorderd, waarbij ruimte is voor diverse perspectieven en studenten zich gesteund voelen in hun leerproces. Het bewaken van psychologische veiligheid en het hanteren van gespreksstrategieën zoals de Socratische methode om niet alleen kennis, maar ook empathie en kritisch denken te ontwikkelen binnen het onderwijs.

Tips voor verdieping!

• In het artikel Leerlingen als Grote Denkers: ‘Hoe meer je oefent in kiezen, hoe meer keuzevrijheid je aankunt.’ lees je hoe studenten hun wereld kunnen verkennen en gesprekken op een filosofische manier kunnen aangaan.